Feti ZENELI

 

Feti ZENELI ka lindur në 2 Mars 1958 në Selckë, Tepelenë. Arsimin 8-vjeçar e ka përfunduar në vendlindjen e tij, më pas ka vazhduar Gjimnazin “Abaz Shehu” Tepelenë, të cilin e ka përfunduar me rezultate shumë të mira.

Pas kryerjes së një viti stazh në Minierën e Qymyrgurit Memaliaj, ka ndjekur studimet e larta në Fakultetin e Ekonomisë Agrare (Dega Financë), të cilin e ka përfunduar në vitin 1982, ku titullohet “Financier i Lartë”.

Gjatë periudhës së studimeve të larta, për rreth 2 vite ka qënë i zgjedhur Kryetar i Degës së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të studentëve krijues të Institutit të Lartë Bujqësor dhe 2 vite të tjerë, Redaktor i Poezisë për faqen letrare të Gazetës “Studenti i Bujqësisë”. Merrë pjesë në konkurset e ndryshme që organizoheshin nga Gazeta “Studenti i Bujqësisë” dhe është vlerësuar me çmimin e I-rë në 1981 për ciklin poetik më të mirë .

Ndërkohë fillon botimin e poezive të para me “Baladë për erën e Tepelenës”, në Gazetën “Drita”, ku prezantohet me një grup krijuesish të rinjë, “Ditën e Poezisë”, në 20 Tetor 1979, me pas në Revistën “Nëntori”, Revistën “10 Korriku”, “Zëri i Rinisë”, etj.

Mbron diplomën në vitin 1983, me një temë studimore për ekonominë dhe financat e Kooperativës Bujqësore Buz dhe menjëherë në shtator të këtij viti fillon detyrën e Shefit të Financës në Kooperativën Bujqësore Selckë, detyrë në të cilën e ushtron deri në 31 dhjetor 1897.

Në janar të vitit 1988, pas një kursi të shkurtër pranë Bashkimit të Gazetarëve të Shqipërisë, që në atë kohë drejtohej nga Marash Hajati, emërohet “Redaktor” në Gazetën “LAJMËTARI”, ku qëndron deri në maj të vitit 1991. Gjatë kësaj periudhe bashkëpunon kryesisht me Gazetën “Zëri i Popullit”. Gjatë kësaj periudhe është vlerësuar në nivel local, me çmimin e II-të për vëllimin poetik dhe çmimin e I-rë për gjininë e reportazhit në konkursin e vitit 1989 dhe me çmimin e II-të për reportazhi në konkursin e vitit 1990.

Pastaj emërohet Kryetar i Degës së Shpërndarjes së Karburanteve Tepelenë, detyrë të cilën e ushtron deri në shtator 1993, për të kaluar më pas në Bankën Kombëtare Tregtare, si drejtor i Degës Tepelenë.

Në qershor të vitit 1995 transferohet në Drejtorinë e Përgjithëshme të Bankës Kombëtare Tregtare, Tiranë, fillimisht si Drejtor i Drejtorisë së Thesarit dhe më pas Drejtor i Drejtorisë së Financë-Administrimit, ndërkohë që në tetor të atij viti kryen dhe një trajnimi të shkurtër në Institutin Bankar “Giordano Del’ Amore” në Milano, Itali. Gjatë kësaj periudhe, të qëndrimit në BKT, kryen edhe detyrën e Kryeredaktorit të Revistës bankare “SPECIALE”.

Në shtator të vitit 1977, për pak kohë punon në Kontrollin e Lartë të Shtetit (Inspektor i Parë për Kontrollin e Bankave).

Me largimin nga ky institucion i rikthehet sërish medias së shkruar, duke bashkëpunuar pothuajse me një sërë gazetash që botoheshin në atë periudhë si: “Shekulli”, “Rilindja Demokratike”, “55”, “Tema”, “Koha Jonë”, “Panorama”, “Biznesi”, etj., ku boton më shumë se 2000 artikuj të ndryshëm.

Në Prill të vitit 2006 emërohet në Drejtorinë e Përgjithëshme të Agjenisë së Trajtimit të Kredive, ku në shtator 2009 merrë detyrën e Drejtorit të Përgjithshëm për gati 5 vjetë, për t’u rikthyer sërish tek Banka Kombëtare Tregtare në vitin 2014, në të cilën punoi për një kohë të shkurtër.

Pas largimit i rikthet sërish medias së shkuar duke bashkëpunuar intesivisht me gazetën “Standard”. Po në këtë periudhë bashkëpunon edhe me Gazetën “Fryma e Re Demokratike”, ku shkruan me pseudonimin Gjon KROI.

Në vitin 2012, kryen pa shkëputje nga puna, kursin për Ekspert i Vlerësimit të Pasurive të Paluajtshme, pranë Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimit, me rezultate shumë të larta, dhe brenda 3 vitesh merr Liçensën për “Ekspert i Vlerësimit të Pasurive të Palujatshme, Shkalla e Parë”.

Qysh nga vitit 2015 e në vazhdim kryen këtë detyrë duke bashkëpunuar, kryeisht me një sërë bankash të nivelit të dytë, por dhe zyra të ndryshme të shërbimit përmbarimor dhe gjykatat në shkallë vendi.

BOTIME E DERITANISHME:

 

“Muzgje të Lodhur”, Poezi -1999,

“Fryn një Fllad”, Poezi -2013,

“Bar dhe Trëndafila”, Refleksione -2013,

“Stinë pa flutura”, Poezi -2023

 

 

Kopshtina ime*

 

Sapo lë pas Qafën e Murrizit¹⁾,

Qafa e Vidhit²⁾ më prêt pak më tej,

Eci dhe fantazma e gjirizit,

Rrugën e shpirtit nis t’ma gërryej.

 

Sa një sy fëmije paska mbetur,

Fshati im nën një vetull mali,

Tani krojet s’pihen më të etur,

As nga Përroi i Madh³⁾ dhe Moçali⁴⁾.

 

Në Qafë të Bravës⁵⁾ si lavjerës,

Lëkundet veç Çelës’ i Veriut,

Tej në Daulles⁶⁾ mollzat e erës,

I bien shpesh kitarës së shiut.

 

Mullinjtë e Shumtë⁷⁾ miellzojnë,

Drithin e molave nën rrënoja,

Fushat përqak në lumë lotojnë,

Në lumin që dikur notin mësoja.

 

Pasqyrat e burimeve s’ vishen më

Nga avuj buzëqeshjesh që krihen ,

Në zallin e Shurjes⁸⁾ s’rrëshqet asnjë zë,

Veç kur zogjtë fluturimthi ngrihen.

 

Pas çdo hapi më shfaqen përpara,

Brabarizma të natyrës pa fre,

Kurora pemësh të trishtuara,

Tek shohin frytet e tyre përdhe.

 

Grerëzat  dhe brumbujt vjelin tani,

Rrushin e pjergullave shumë thjeshtë,

E kthejnë atë rrush në gjak të zi,

Helm për shpirtrat gazmorë, çdo vjeshtë.

 

Çështë kjo pamje, sikur nga Sterra

Del zjarrvënësi Koloç Felahu⁹⁾,

Hirin si pleh për shkurre dhe ferra,

Fushave dhe arave shpërndau.

 

Më duken si të mbjella me lecka,

Fusha, ara, zabele, djerrina;

Shqyej sytë dhe s’shoh ku është Selcka,

Jo më të gjej ku është Kopshtina!?…

 

Fjalë rrënojash mbledh e sjell era,

Cep më cep të vendlindjes sime,

Dhe pse s’harron të vijë pranvera,

S’gjen më zëra që zgjojnë gëzime.

 

Nga fund i Shullërit¹⁰⁾ tej në Hambar¹¹⁾,

Nga Shkoz’ e Ujit¹²⁾ te Shkëmb i Bletës¹³⁾,

Dhe gurët nga trishtimi janë çarë,

Të ndajnë me mua dhimbjet e jetës…

______________________________________

*Kopshtinë quhej dikur Selcka

 ¹⁾ deri tek ¹³⁾ – emra të ndryshme

vendesh në vendlindje.

⁹⁾ – Koloç Felahu ka qënë një

shërbëtor i  andartëve grekë,

me ndihmën e të cilit ata dogjën

dy herë fshatin. Felahu u vra nga

Hasan Satja dhe u hodh në një

sterrë në rrëzë të malit, që

tërë kohën  është quajtur

Sterra e Felahut…

 

MES DY POEZIVE NË STINËN PA FLUTURA…

 

– mbresë për librin e poetit Feti Zeneli si një parafjalë –

 

Nga Visar ZHITI

 

Duke lexuar poezitë e përmbledhura këtu, të kap një si ndjesi prej toke dhe gurësh, të një kroi që rrjedh midis tyre me gurgullima bukolike stinësh, herë të kthjellëta dhe herë të turbullta, vërshuese, por që herë-herë meken dhe teksa rendin si një rrëke frymëzimi, arrijnë të pasqyrojë copëza qielli, degë të blerta dëshirash, emocione ere, përshtypje ndodhish të pikëzuara me yje si me flutura, etj, atë shumëçkanë përreth që, sado e pakt:e qoftë, prapë është një univers.

 

Poetit Feti Zeneli duket se i intereson thjeshtësia magjepsëse e jetës, që, aq sa është e tij, është dhe e njerëzve të tjerë, edhe e faunës dhe e florës, jetë e gjërave, sa njerëzore e gjitha, po aq dhe natyrë, pra njerëzorja e natyrës dhe natyra e njerëzores.

         Më vjen ta them menjëherë që ai nuk rend pas modernizmave të fishekzjarrta, metaforave urbane, teknikave që shpesh fshehin pazotësinë për të bërë poezinë e parë dhe kthehen në rebuse të dyta, të treta, etj, përherë të ftohta, por ai i rri besnik vetes, bën një poezi parake, do të thosha, duke ndjekur traditën, frymën popullore të vargëzimit të kultivuar, thirrjen e së tashmes.

Ai është qendrestar i estetikës së bukës që hahet, kështu më duket, kërkon ndërkaq rimat, që buisin vetvetiu se, siç thoshte Lasgushi, poezia është mbretëreshë, por kur është me rima, është mbretëreshë me kurorë.

Ky libër është me kurora kesisoj. Ndoshta nuk duhet shumë kërkim për të gjetur credon e poezisë së Fetiut, ajo na shpaloset qysh në krye, triadhë, që në poezinë e parë, si konstatim, si polemikë dhe si qortim:

 

Kur ditët e mia ecin si elefant i lodhur,

Për netët e tyre s’gjej asnjë lloj krahasimi.

I shohin miqtë, pyesin: Feti, ç’ka ndodhur?

I shohin të ligjtë, s’përmbahen nga gëzimi.

 

Ndoshta patkoi i fatit ka zënë të ndryshket

Duke qëndruar gjatë te portë e së vërtetës.

 

Ylberi i ëndrrave si lulja po vyshket,

Me thinja trishtimi mbushur gjethi i jetës.

 

         Ditët e rënduara si elefant – një krahasim i çuditshëm në purizmin lokal të tij, duke mos qenë qenie e “anëve tona”, duket sikur mbart ashkun për të dalë përtej ledheve, larg nëpër vende të tjera, ku është natyra dhe historia si një kërshëri dhe jo thjeshtë kopsht zoologjik a ngjarje, kështu ndihet, se “elefanti i ditëve” ecën dhe nuk po dergjet. Pra dita e poetit ka bollshmërinë, që është dhe halli i mbarëvajtjes, mundi i punëve, që miqtë i bën dhe me merak, ndërsa të ligjtë i gëzohen para kohe zvetënimit të tjetrit, se putra prej elefanti e poezisë e shtyp kotësinë.

         Nervi i fjalës së Fetiut-poet arrin të vetëtronditet, kur sheh që potkoi i fatit ndryshket mbi portën e së vërtetës.

E vërteta është pa fatin e duhur, këtë do të kumtojë poeti? Aq sa dhe trishtimi thinjet dhe ylberi vyshket?

Pesimizëm dhe krizë buzëqeshjesh, ku ngushëllim dhe shpresë duket se janë të treguarit e gjendjes si një ekzorcizëm. Dhe pastaj dalin vetë mjetet e vetëmbrojtjes.

Këtë rreket të bëjë me stilistikën e saj poezia e Fetiut, të ringjallë ndjeshmërinë. Aq sa ngjarja, atë e intereson vlera e saj. A po rrjedhin virtytet, që të mos i lënë shtrat të këqijave? Madje dhe vetë përsosja e poezisë nuk është më e rëndëshishme se poezia, si përjetim i saj.

 

Poezitë e këtij libri kanë një ndërlidhje të brendshme midis tyre edhe si strukturë sa duket sikur janë këngët e një poeme të gjatë, ku përsëritjet dhe ngjashmëritë bëjnë refrenin e isove të vendlindjes, por gjithsesi secila është ndryshe nga tjetra si orët dhe përjetimet.

Aty gjejmë takime dhe datëlindje, rreze dhe zëra, mugëtirë deti dhe lumenj dhe Shën Valentin dhe puthje dhe krisje heshtjesh, kur befas thyhet diçka, “vij si një plagë e vjetër” – klith poeti dhe thotë: “në kujtime më mirë do të më njohësh” dhe kalon në balada, distikë si vija paralele ndjenjash, strofat e rregullta këmbehen në të rrallë me vargun e lirë, rima e disonanca e ritëm i njëjtë si ecuria e sigurtë shtigjeve. Mbërrihet në kulme të tilla të vetat si te poezia  “Njerëzit” – të mbushur me eklektikë lënde dhe fryme, “endrrash dhe kujtimesh”, te “Ishte një kohë” apo “Kur do pyes”, ku dozat filozofike shtohen, etj.

Poezitë e Feti Zenelit “janë letra të nisura, shkruar në copa gjumi të prerë” – figurë poetike kjo që të lë pa fjalë ashtu si dhe kur na vijnë të rrymës imazhiniste si: “retë fusin duart në blunë e qiellit, nga nxitimi humbasin unazën e hënës”.

Duket sikur ka një qortim brenda, pra mungon shenja e fejesës me natyrën,

Përkujdesi të tilla për figurën ndihet dhe si qëllim. Gjithsesi e tëra duket si “Festë e fjalëve të mira”, edhe kur poeti tronditet nga “Perënditë e gjakosura të Butrintit” të Jugut tonë. Ai sikur kërkon ta rijetojë lashtësinë, mitet, më saktë ai do si në lashtësi, si në mitologji. I bën “Lutje Kohës” si premtim besnikërie dhe i avitet vendlindjes, shkon te babai, ngjitet në Tomor, në Olimpin e shqiptarëve, ndjek stinët, ndryshimin, flet me zogjtë, “bëj kujdes me lotin” – porosit duke na kujtuar Dritëronë kur thoshte, “kujdes me fjalën”, por shkon më përtej.  Se “sytë bëhen dhe buzë” sipas poetit, i cili i afrohet miqësisht njeriut konkret, me emër duke i kushtuar epitalme:  Antonetës dhe vajzave, Lasgushit, Vaçe Zelës, Havzi Nelës, Solomonit etj, duke shikuar nga e ardhmja deri dhe te Studenti që përuron librin e tij të parë “Për atë që dua(m)” dhe kthehet përmallueshëm te pleqëria e njeriut:

 

                                                  …rrudhat si shuk me letër,

                                                  thinjat si dele të urta…

 

E mrekullueshme vërtet. Se kështu te letra që shkruajmë, gjejmë dhe rrudhat e njeriut dhe thinjat vezullojnë urtësi dhe bardhësi delesh, që na kujtojnë dhe qumështin e tyre jetësor.

Ka shpresa ashtu siç ka ripërtëritje në natyrë, prandaj dhe poeti na jep vargun që na befason: “Krishti – agimi i një bote të veshur me natë”

Vetëm gozhdë kryqi kanë mbetur? Po flutura ka në errësirë? Mos fluturat tashmë janë bërë vaniteti në hapësirat e vrazhda, trembëse? Dhe stina vërtet është pa flutura? Pa ato imtësitë delikate të jetës si vetë flatrat e hollëza të tyre, që mungojë nga shkaku i një ekologjie të helmët mendore, ku dhe parqet e qyteteve tona janë të kërcënuara nga betonizimi i mëtejshëm i shekullit XXI?

Papritur më nëpërmendet albanalogu i shquar, miku i madh i kombit dhe kulturës tonë, Robert Eslise, që thoshte  se shqiptarëve mund t’u ketë munguar buka nëpër kohëra, por jo poezia.

Unë shtoj që dhe stina mund të mos ketë flutura mjaftueshëm, por jo ndjelljen për to, pritshmërinë për çaste fluturake, gëzime sysh e buzësh e gishtrinjsh e psherëtimash, që pikojnë në jetën tonë për ta begatuar, prandaj dhe duhet të rishpiken fluturat. Dhe ja, e bën poezia. Shfletimi i këtij libri ta jep një si fërgëllimë flatrash të tilla.                                                                                     Shkoj në fund, te poezia “Mësime të jetës”:

 

Hapat më mësuan si rendet drejt dritës,

Drita – ç’ëmbëlsi ka shikimi,

 

Si krijohen peizazhet mahnitës

Më mësoi deti në një çast perëndimi.

 

Vjeshta më mësoi si plaken ngjyrimet,

Mjegulla si t’i vesh malet që në gusht.

S’besoj t’i kem nxënë dot gjithë mësimet

Sikur dhe botën ta mblidhja në grusht…

 

          Credo-ja përmbyllëse është prapë një triadhë silabike: udhëtimi, dija, drita, me përvojën e jetës sa një det ekzistencializmi, ku kumtet si dallgët s’mbarojnë as me perëndimin. Bota është në pëllëmbën tonë dhe ne jemi në pëllëmbën e botës.

Mjafton të lexojmë poezi, edhe atë që nuk është shkruar…

 

Tiranë,  07.11.2019